eugeniuszzuberW 1990 roku wprowadzono w Polsce reformę samorządową gmin, minęło więc 28 lat. Reformę powiatową i wojewódzką z nowym podziałem terytorialnym kraju koalicja AWS-UW uchwaliła w lipcu 1998 roku. To już prawie 20 lat. Wówczas parlament uchwalił 4 reformy : o oświacie, służbie zdrowia, ubezpieczeniach i podziale terytorialnym państwa. Okazuje się, że każda z nich wymaga ciągle poważnych zmian i korekt – co częściowo się dzieje za wyjątkiem reformy terytorialnej.
Dotychczas żaden z rządów RP nie podjął się poważnej, głębokiej i wszechstronnej analizy działalności, funkcjonowania i organizacji gmin, powiatów i województw, utworzonych od 1 stycznia 1999 roku. Faktem jest, że politycy AWS-UW wprowadzili jednocześnie 4 reformy, które budziły kontrowersje i wątpliwości. W 2001 roku formacje te zniknęły ze sceny politycznej, wyborcy powiedzieli tym politykom co o tym myślą. W każdej z tych reform problemy występują do dziś.

W Polsce według stanu na dzień 1 stycznia 2018 roku istnieje 2478 gmin, w tym 1548 gmin wiejskich, 628 gmin miejsko-wiejskich oraz 302 gminy miejskie, z których 66 jest na prawach powiatów zwanych umownie grodzkimi, 314 powiatów ziemskich i 16 województw.

Wiele jednostek samorządowych, a szczególnie gmin i powiatów działa tylko dzięki subwencjom i dotacjom z budżetu państwa bo dochody własne są znikome, nie są zatem w pełni samorządowe. Kryteria wprowadzenia reformy samorządowej i terytorialnej z 1998 roku w licznych przypadkach nie były i nie są respektowane. W 17-tu gminach zamieszkuje poniżej 2 tys. ludności, 44 gminy mają mniej niż 2,5 tys. mieszkańców, łącznie istniej 320 gmin małych do 4 tys. ludności.
Dla utworzenia powiatów kryterium ludnościowe wynosiło minimum 50 tys. mieszkańców. Faktycznie mamy poniżej 30 tys. 5 powiatów, w przedziale 30-50 tys. ludności 70 powiatów ( 22% powiatów). Jest także kilka powiatów, które maja około 20 tys. mieszkańców. Innym z prerogatyw reformy terytorialnej było ustalenie, że powiat powinien obejmować co najmniej 6-8 gmin. Rzeczywistość jest taka, że mamy w Polsce powiaty w których jest 5 lub 4, a nawet 3 gminy.


Jednym z czynników, który wprowadza wątpliwości o samorządności organów samorządowych, szczególnie niektórych gmin i powiatów, jest miernik finansowy. Z wykonania budżetów samorządowych za 2016 rok wynika, że w strukturze dochodów gmin wiejskich 62,2 % stanowią dotacje i subwencje ogólne, a 37,8 % dochody własne. Corocznie zmniejszają się dochody własne, w wielu gminach są poniżej 20-30 %. Wśród wydatków bieżących gmin przeważają wydatki na wynagrodzenia i świadczenia osobowe, często stanowi to ich 50-60 %, zbyt mało zostaje na działalność publiczną w gminie.
W strukturze dochodów powiatów ziemskich w 2016 roku dotacje i subwencje ogólne stanowiły 64,6 %, dochody własne 35,4 %. Wydatki inwestycyjne wynosiły 12,9 %, a bieżące 87,1 %.Wśród wydatków bieżących wynagrodzenia i pochodne stanowiły 53,7 %, mało wiec zostaje na zadania merytoryczne. W 2016 roku w 57 powiatach wystąpił deficyt budżetowy.
W sejmikach wojewódzkich (2016 r.) dochody własne miały 53,4 %, dotacje 32,1 % i subwencja ogólna 14,5 %. Wydatki bieżące były na poziomie 73,8 %, majątkowe 26,2 %.
Po blisko 20 latach, kryteria ludnościowe, powierzchniowe i finansowe , a także zadania, kompetencje i struktury samorządowe gmin, powiatów i województw wymagają analiz, nowych spojrzeń oraz poważniejszych zmian. Polska 2018 to już nie ta z tamtego czasu.
    

W kampanii wyborczej w 2015 roku partia Prawo i Sprawiedliwość w programie i poprzez swoich liderów zapowiadała analizy i zmiany w podziale terytorialnym kraju. Minęło pół kadencji parlamentu, a o tych obietnicach i zmianach jakby zapomniano, czyżby brak koncepcji i woli realizacyjnej ? Czy zatem obietnice swoja drogą, a rzeczywistość swoją ?

 

Przedstawione fakty są wystarczającymi argumentami, by po tylu latach doświadczeń i obserwacji dokonać w sektorze samorządowym przeglądu i zmian struktur, zadań, kompetencji, finansów oraz ilości i wielkości tych jednostek. Ośmielam się sugerować kierunki tych zmian.
Wersja pierwsza. Jeśli według rządzących ma pozostać obecny stan organizacyjny samorządowy i terytorialny – to moim zdaniem - a to obiecano – powinny być utworzone nowe województwa : mazowieckie ( bez Warszawy), środkowopomorskie i częstochowskie. Warszawa –jak wiele metropolii w Europie i w świecie winna być miastem - regionem. W Polsce Północnej miedzy Szczecinem a Gdańskiem potrzebne jest nowe województwo, które wcześniej przez dziesiątki lat istniało i spełniało swoją dobra rolę. Potrzebne jest ono państwu, ludziom i regionowi jakim jest Pomorze Środkowe.
Niektóre gminy i powiaty należałoby połączyć w większe jednostki organizacyjne. Wielu samorządowców ma wątpliwości na przykład co do istnienia gmin wokół miast ( gminy „obwarzankowe”). Ich mieszkańcy tylko tam mieszkają, a korzystają z usług finansowanych przez samorząd miasta.
Wersja druga. Jeśli obecne władze państwowe i partia rządząca uznałyby potrzebę poważniejszych zmian terytorialnych, zadaniowych i kompetencyjnych to uważam, że wymaga rozważenia: 1) utworzenie większych regionów czy makroregionów z innymi niż obecnie zadaniami, kompetencjami i finansami,
2) zmniejszenie liczby powiatów i nadanie im nowego znaczenia, większych obowiązków i kompetencji,
3) zredukowanie małych i słabych gmin, zwiększenie mobilności gmin. To one są korzeniami działalności lokalnej, ale potrzebują lepszej „gleby”, mocniejszych podstaw do funkcjonowania i wykonywania swoich zadań. Samorząd to nie tylko kadry, ale zasady, kompetencje, struktury i mobilność finansowa.
Zarówno wersja pierwsza jak i druga mogą zaistnieć od 1 stycznia 2020 roku. Lata 2018-2019 to czas przygotowań, podjęcia ustaw i wydania stosownych rozporządzeń. Tak, ale rządzący muszą chcieć to zrobić - nie mogą próbować znów obiecywać, bo to będzie już niewiarygodne.
    

Wybory samorządowe w 2018 roku -to czas refleksji, zbilansowania doświadczeń i ocen dotychczasowej kilkudziesięcioletniej działalności i funkcjonowania sektora samorządowego - to czas przygotowania terytorialnej organizacji państwa na wymogi XXI wieku.


Eugeniusz Żuber - wieloletni koszaliński samorządowiec
PS. Źródłem danych są opracowania Ministerstwa Finansów i GUS.

Dodaj Temat

 baner eskimos balticinfo

 

 upiotra1ab

 

ekosunreklama1a

 

PRAXISreklamalogo

 

logo 03baner

 

uniaprezent1

 

leowesolychswiat

 

 

blob gwiazdka WESOLYCH SWIAT

 

avon1mission

 

 

reklamamchecinski1

 

e.sztorc.banner

 

 

psw

 

balticinfopl



 

 

 

 
 
 
 
MAPA STRON I II
stat4u